Een verzorgende IG mag een aantal risicovolle en voorbehouden handelingen uitvoeren, maar niet zelfstandig: dat mag alleen als je er bekwaam in bent en, bij voorbehouden handelingen, in opdracht van bijvoorbeeld een arts werkt. Je werkgever legt in een protocol vast welke handelingen dat zijn en hoe je je bekwaamheid aantoont.
Als verzorgende IG kom je dagelijks handelingen tegen die niet zonder risico zijn. Denk aan een injectie zetten, een katheter verzorgen of sondevoeding toedienen. De vraag die dan telt is niet alleen of je het kunt, maar ook of je het mag. Ik merk in de begeleiding van collega’s dat die twee dingen vaak door elkaar lopen, en daar gaat het soms mis.
Wat verstaan we onder risicovolle handelingen
Risicovolle handelingen zijn zorgtechnische handelingen waarbij een fout directe gevolgen kan hebben voor de gezondheid van je cliënt. De term staat niet zo letterlijk in de Wet BIG, maar wordt in de praktijk gebruikt voor alles waarbij onzorgvuldig of onbekwaam handelen tot schade kan leiden. Voorbeelden die je als verzorgende IG kunt tegenkomen: subcutaan of intramusculair injecteren, bloedglucose meten en insuline toedienen, wondzorg, een blaaskatheter verzorgen, sondevoeding geven en een tracheacanule verzorgen.
Een deel van deze handelingen valt ook onder de zogeheten voorbehouden handelingen. Dat is een groep die in de Wet BIG apart is benoemd, juist omdat ze onaanvaardbare risico’s geven als iemand ze onbekwaam uitvoert.
Wat mag een verzorgende IG wel en niet
De verzorgende IG is geen zelfstandig bevoegd beroep uit de Wet BIG. Voor voorbehouden handelingen betekent dat: je mag ze uitvoeren, maar alleen in opdracht van iemand die daar wel zelfstandig bevoegd voor is, meestal een arts. Die opdracht heet een uitvoeringsverzoek. De opdrachtgever moet ervan uit kunnen gaan dat jij de handeling bekwaam uitvoert, en jij moet je bekwaam voelen om de opdracht aan te nemen.
Voor de bredere groep risicovolle handelingen die niet als voorbehouden zijn benoemd, geldt vooral: je moet aantoonbaar bekwaam zijn en handelen volgens het protocol van je organisatie. Welke handelingen jij precies mag doen, staat meestal in dat protocol en in je functieomschrijving.
Bekwaam zijn en dat kunnen aantonen
Bekwaam ben je als je genoeg actuele kennis, vaardigheid en ervaring hebt om de handeling veilig en juist uit te voeren. Dat is persoonlijk en het verloopt in de tijd: een handeling die je een jaar niet hebt gedaan, beheers je misschien niet meer zoals het hoort. Daarom werken de meeste organisaties met scholing, een toetsing op de werkvloer en een bekwaamheidsverklaring of aftekening in een bekwaamheidsregistratie.
- Volg de scholing die je organisatie voor de handeling vraagt.
- Laat je in de praktijk toetsen door iemand die daar bevoegd voor is.
- Houd je aftekeningen actueel en herhaal op tijd.
- Doe een handeling niet als je je er niet bekwaam in voelt, ook niet als er een opdracht ligt.
Waar het in de praktijk misgaat
De klassieke valkuil is dat iemand een handeling jaren geleden heeft geleerd, sindsdien niet meer heeft uitgevoerd, en toch instapt omdat het rooster krap is. Dat is precies het moment waarop je terug moet naar de basisregel: geen opdracht, geen bekwaamheid, geen handeling. Je mag altijd nee zeggen tegen een handeling waarin je je niet zeker voelt. Dat is geen zwakte, dat is verantwoord werken.
Waar je het kunt controleren
De regels rond voorbehouden handelingen zijn vastgelegd in de Wet BIG en toegelicht op de website van de Rijksoverheid. Het toezicht ligt bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Voor de precieze lijst met handelingen die jij mag uitvoeren, en de manier waarop je je bekwaamheid aantoont, kijk je bij het protocol van je werkgever. Twijfel je over een concrete situatie, leg die dan voor aan je leidinggevende of praktijkopleider.
Bekwaam ben je niet omdat het in je diploma zit, maar omdat je de handeling nu, veilig, kunt uitvoeren.
Veelgestelde vragen
Mag een verzorgende IG zelfstandig voorbehouden handelingen uitvoeren?
Nee. Een verzorgende IG mag voorbehouden handelingen alleen in opdracht uitvoeren, meestal via een uitvoeringsverzoek van een arts, en alleen als hij of zij er bekwaam in is.
Wat is het verschil tussen risicovolle en voorbehouden handelingen?
Voorbehouden handelingen zijn een aparte groep die in de Wet BIG staat vanwege de grote risico’s. Risicovolle handelingen is een bredere praktijkterm voor alle handelingen die schade kunnen geven; niet alle risicovolle handelingen zijn voorbehouden.
Hoe toon ik als verzorgende IG mijn bekwaamheid aan?
Via scholing, een toetsing op de werkvloer en een bekwaamheidsverklaring of aftekening in de bekwaamheidsregistratie van je organisatie. Die moet je op tijd herhalen om actueel te blijven.