Als verzorgende IG ben je bevoegd voor een voorbehouden handeling als je die hebt geleerd en een opdracht hebt van een zelfstandig bevoegde. Je bent bekwaam als je de handeling op dit moment veilig kunt uitvoeren. Je hebt dus opdracht, bevoegdheid en bekwaamheid samen nodig, want zelfstandig bevoegd ben je niet.
Als verzorgende IG hoor je regelmatig dat je bevoegd en bekwaam moet zijn, maar wat dat voor jouw beroep precies betekent, blijft vaak vaag. Voor een verzorgende IG ligt het net even anders dan voor een verpleegkundige, en dat verschil is belangrijk. Ik leg het hieronder uit.
Bevoegd en bekwaam: het verschil
Bevoegd betekent dat je een handeling mag uitvoeren. Bekwaam betekent dat je hem op dit moment ook veilig kunt uitvoeren. Die twee zijn niet hetzelfde. Je kunt bekwaam zijn zonder de juiste toestemming, en je kunt op papier bevoegd zijn terwijl je routine is weggezakt. Voor een voorbehouden handeling heb je allebei nodig.
Waarom de opdracht er voor jou bij hoort
Hier zit het cruciale punt voor de verzorgende IG. Je bent geen zelfstandig bevoegd beroep onder de Wet BIG. De titel verzorgende IG is een beschermde opleidingstitel, maar geen registerberoep zoals de verpleegkundige. Dat betekent dat je een voorbehouden handeling niet op eigen indicatie mag starten.
Je bent voor zo’n handeling pas bevoegd als er een opdracht is van een zelfstandig bevoegde, meestal een arts of een verpleegkundige. Zonder die opdracht ontbreekt de basis, hoe bekwaam je verder ook bent. De opdracht is dus geen formaliteit, maar de kern van je bevoegdheid.
Wanneer ben je bevoegd
Je bent bevoegd voor een voorbehouden handeling als aan een paar dingen is voldaan. Er is een opdracht van een zelfstandig bevoegde. Je hebt de handeling in je opleiding of via scholing geleerd. En je volgt de aanwijzingen op die bij de opdracht horen. In de thuiszorg werkt dat vaak met een uitvoeringsverzoek per cliënt en per handeling, zodat helder is wie de opdracht geeft en waarvoor.
Wanneer ben je bekwaam
Bekwaam ben je als je de handeling beheerst: je hebt de kennis, de vaardigheid en je staat er zelf achter dat je hem veilig kunt uitvoeren. Bekwaamheid onderhoud je door de handeling regelmatig te doen. Voer je iets zelden uit, dan is bijscholing of een nieuwe bekwaamheidstoets verstandig.
Op de werkvloer betekent dit dat je nee mag en soms moet zeggen. Als een collega vraagt of je ‘even’ een handeling wilt overnemen die je maanden niet hebt gedaan, is het volstrekt terecht om dat niet te doen. Je bekwaamheid is jouw eigen verantwoordelijkheid, ook als de opdracht er ligt.
De drie voorwaarden samen
Voor jou als verzorgende IG komt het neer op drie dingen tegelijk: een opdracht van een zelfstandig bevoegde, de bevoegdheid die daaruit volgt, en je eigen bekwaamheid op dat moment. Ontbreekt er één, dan voer je de handeling niet uit. Wil je zeker weten wat in jouw situatie geldt, kijk dan in het protocol van je werkgever en de actuele uitleg van V&VN over voorbehouden handelingen.
Hoe je je bekwaamheid aantoonbaar houdt
Omdat je bekwaamheid je eigen verantwoordelijkheid is, is het slim om die zichtbaar te maken. Veel organisaties werken met een skills- of bekwaamheidsregistratie waarin per handeling staat wanneer je hem voor het laatst hebt uitgevoerd of getoetst. Blijkt daaruit dat een handeling er lang tussen is geweest, dan is dat een reden om scholing te vragen voordat je hem weer oppakt.
Dit werkt ook in je voordeel. Als er ooit vragen komen over een handeling die je hebt gedaan, kun je laten zien dat er een opdracht lag en dat je aantoonbaar bekwaam was. Dat is precies de combinatie waar een arts, je werkgever en zo nodig de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd naar kijken.
Als verzorgende IG staat of valt je bevoegdheid met de opdracht. Zonder die opdracht is bekwaam zijn alleen niet genoeg.
Veelgestelde vragen
Mag ik als verzorgende IG een voorbehouden handeling doen zonder opdracht?
Nee. Je bent geen zelfstandig bevoegd beroep, dus je hebt altijd een opdracht van een zelfstandig bevoegde nodig, meestal een arts of verpleegkundige. Zonder opdracht ben je niet bevoegd, ook al ben je bekwaam.
Wat is het verschil tussen bevoegd en bekwaam voor een verzorgende IG?
Bevoegd ben je als je de handeling hebt geleerd en er een opdracht ligt. Bekwaam ben je als je de handeling op dit moment veilig kunt uitvoeren. Voor een voorbehouden handeling heb je allebei nodig.
Mag ik weigeren als ik me niet bekwaam voel?
Ja. Je bent zelf verantwoordelijk voor je bekwaamheid. Voel je je niet bekwaam, bijvoorbeeld omdat je een handeling lang niet hebt gedaan, dan mag je die weigeren en om scholing of toetsing vragen.