Bevoegd betekent dat je een handeling volgens de wet en je werkgever mág uitvoeren, op grond van je opleiding. Bekwaam betekent dat je die handeling ook echt veilig kúnt uitvoeren, met de juiste kennis en vaardigheid. Voor voorbehouden handelingen moet je allebei zijn.
Bevoegd en bekwaam: het is bijna een vaste uitdrukking geworden in de zorg. Toch merk ik als praktijkopleider dat veel collega’s de twee woorden door elkaar halen of denken dat het hetzelfde is. Dat is het niet, en het loont om te weten wat elk begrip precies betekent.
Wat bevoegd betekent
Bevoegd betekent dat je een bepaalde handeling mag uitvoeren. Die bevoegdheid komt uit twee dingen: je opleiding en wat je werkgever je toestaat. Voor een aantal risicovolle handelingen, de voorbehouden handelingen, is dit vastgelegd in de Wet BIG. Sommige beroepen zijn zelfstandig bevoegd, andere mogen die handelingen alleen in opdracht van een zelfstandig bevoegde uitvoeren. Bevoegdheid is dus vooral een kwestie van regels en toestemming.
Wat bekwaam betekent
Bekwaam betekent dat je een handeling ook echt kunt: je hebt de kennis en de vaardigheid om hem veilig en goed uit te voeren. Dit is iets persoonlijks. Het gaat niet over je diploma, maar over of jij, nu, deze handeling beheerst bij deze patiënt. Bekwaamheid kan in de loop van de tijd afnemen als je een handeling niet meer doet, en het kan per situatie verschillen.
Waarom deze twee altijd samengaan
In de zorg heb je aan één van de twee niets. Bevoegd zijn zonder bekwaam te zijn is gevaarlijk: je mag het wel, maar je kunt het niet veilig. Bekwaam zijn zonder bevoegd te zijn mag niet: je kunt het misschien wel, maar je hebt niet de juiste toestemming. De Wet BIG vat dit samen in een principe dat je vaak hoort: bekwaam is bevoegd. Voor een voorbehouden handeling moet je allebei zijn voordat je hem zelfstandig uitvoert.
Bevoegd en bekwaam op een rij
- Bevoegd: je mág de handeling doen, op grond van opleiding en werkgever.
- Bekwaam: je kúnt de handeling veilig doen, op grond van kennis en vaardigheid.
- Beide nodig: pas als allebei kloppen, voer je een voorbehouden handeling zelfstandig uit.
Hoe je het in de praktijk aantoont
Je bevoegdheid blijkt uit je opleiding en, voor BIG-beroepen, uit je inschrijving in het BIG-register. Je bekwaamheid maak je aantoonbaar via oefenen, toetsen en meestal een bekwaamheidsverklaring van je werkgever. Zo’n verklaring laat zien dat je een handeling beheerst en is doorgaans een bepaalde periode geldig. De precieze afspraken verschillen per organisatie, dus houd het beleid van je eigen werkgever en de actuele regels van de Wet BIG aan. Het toezicht hierop ligt bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).
Wat het voor jou op de werkvloer betekent
Praktisch komt het hierop neer: voordat je een risicovolle handeling doet, stel je jezelf twee vragen. Mag ik dit, en kan ik dit? Is het antwoord op allebei ja, dan ga je aan de slag. Twijfel je bij een van de twee, dan is de veilige route om te overleggen, je te laten bijscholen of de handeling door te geven aan een collega die wel bevoegd en bekwaam is.
Die twee vragen kosten je een paar seconden, maar ze zijn precies het verschil tussen routineus doorwerken en bewust handelen. Zeker als je moe bent of het druk is, is het verleidelijk om te denken dat een handeling die je vaak doet vanzelf goed gaat. Juist dan helpt het om even stil te staan bij mag ik dit en kan ik dit. Zo houd je je eigen bevoegdheid en bekwaamheid scherp, en werk je op een manier die past bij wat de Wet BIG en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) van je verwachten.
Bevoegd betekent dat je iets mag, bekwaam dat je het aankunt. In de zorg heb je die twee altijd samen nodig.
Veelgestelde vragen
Betekent bevoegd hetzelfde als bekwaam?
Nee. Bevoegd betekent dat je een handeling mag doen op grond van je opleiding en werkgever. Bekwaam betekent dat je hem ook echt veilig kunt uitvoeren. Het zijn twee aparte voorwaarden die je allebei nodig hebt.
Waar staat bevoegd en bekwaam beschreven?
De koppeling tussen bevoegdheid en bekwaamheid voor voorbehouden handelingen ligt vast in de Wet BIG. Hoe je bekwaamheid aantoont, regelt je werkgever meestal via een bekwaamheidsverklaring.
Wat als ik maar aan één van de twee voldoe?
Dan voer je een voorbehouden handeling niet zelfstandig uit. Ben je wel bevoegd maar niet bekwaam, laat je dan bijscholen. Ben je bekwaam maar niet bevoegd, dan mag je alleen in opdracht van een zelfstandig bevoegde werken.