De Wet BIG is bij medicatie toedienen vooral van toepassing zodra het om een voorbehouden handeling gaat, zoals een injectie. Medicijnen aanreiken of een tablet geven is op zichzelf geen voorbehouden handeling, maar je moet altijd bekwaam zijn en volgens het protocol werken. Bij risicovolle toedienvormen gelden de regels van de Wet BIG dus wel, bij eenvoudige vormen draait het vooral om bekwaamheid en een goede opdracht.
Bij medicatie toedienen wordt vaak gedacht dat de Wet BIG altijd volop van toepassing is. Dat klopt niet helemaal. Het hangt af van hóé je het medicijn toedient, want niet elke toedienvorm is een voorbehouden handeling. Dat onderscheid is precies waar het in de praktijk om draait.
Wanneer de Wet BIG meespeelt bij medicatie
De Wet BIG regelt onder meer wie voorbehouden handelingen mag verrichten. Bij medicatie gaat het dus niet om de vraag welk middel je geeft, maar om de vraag of de manier van toedienen een voorbehouden handeling is. Zodra dat zo is, gelden de eisen van de wet: je bent bevoegd, je bent bekwaam en, als je niet zelfstandig bevoegd bent, je werkt in opdracht van iemand die dat wel is.
Aanreiken en toedienen: niet altijd voorbehouden
Een tablet aanreiken, oogdruppels geven of een drankje toedienen is op zichzelf geen voorbehouden handeling. Dat betekent niet dat er geen regels gelden. Je moet ook hier bekwaam zijn, de juiste patiënt, het juiste middel en de juiste dosis controleren en volgens het medicatieprotocol van je organisatie werken. De verantwoordelijkheid verdwijnt dus niet, alleen de zware bevoegdheidseisen van de Wet BIG spelen bij deze vormen minder.
Injecteren is wel een voorbehouden handeling
Het geven van een injectie valt wel onder de voorbehouden handelingen. Daar loopt een patiënt bij onzorgvuldige uitvoering een reëel risico, en juist die handelingen heeft de wetgever afgeschermd. Voor een injectie geldt daarom de volle set eisen: je moet er bekwaam voor zijn, en ben je niet zelfstandig bevoegd, dan doe je haar in opdracht van bijvoorbeeld een arts of verpleegkundig specialist. Ook andere toedienvormen kunnen voorbehouden zijn, dus check bij twijfel het protocol of de opdrachtgever.
Werken in opdracht en bekwaamheid
Werk je in opdracht, dan moet die opdracht kloppen: de opdrachtgever moet ervan uit kunnen gaan dat je bekwaam bent, waar nodig aanwijzingen geven en toezicht en tussenkomst mogelijk maken. En ook hier geldt het uitgangspunt onbekwaam maakt onbevoegd. Voel je je niet zeker over een injectie of een andere risicovolle toedienvorm, dan mag je haar niet doen, hoe goed de opdracht ook is geregeld.
Wat dit betekent op de werkvloer
Praktisch komt het hierop neer: kijk eerst naar de toedienvorm. Is die eenvoudig, dan draait het om bekwaamheid en het medicatieprotocol. Gaat het om injecteren of een andere voorbehouden vorm, dan gelden de bevoegdheidsregels van de Wet BIG en werk je zo nodig in opdracht. Twijfel je of een specifieke handeling voorbehouden is, overleg dan met de arts, de verpleegkundige of je werkgever in plaats van het zelf in te schatten.
Zo check je het bij twijfel
In de praktijk kom je situaties tegen die niet zwart-wit zijn. Een middel dat normaal via een tablet gaat maar nu via een pomp moet, of een cliënt die net is overgezet op injecties. Loop dan een paar vaste vragen na. Welke toedienvorm is het precies, en staat die als voorbehouden handeling omschreven in de Wet BIG of in het protocol van je organisatie? Ben ik voor deze specifieke vorm bekwaam, of heb ik haar juist lang niet gedaan? En als het een voorbehouden vorm is: heb ik een geldige opdracht van een zelfstandig bevoegde? Kun je een van die vragen niet met een gerust hart beantwoorden, dan is dat je signaal om te overleggen. Het medicatieprotocol van je werkgever en de opdrachtgever zijn daarbij je eerste aanspreekpunten, niet je eigen inschatting op een druk moment.
Een tablet aanreiken is geen voorbehouden handeling, maar een injectie geven wel: op dat punt begint de Wet BIG mee te spelen.
Veelgestelde vragen
Is medicatie toedienen altijd een voorbehouden handeling?
Nee. Een tablet aanreiken of oogdruppels geven is op zichzelf geen voorbehouden handeling. Alleen bepaalde toedienvormen, zoals injecteren, vallen onder de voorbehouden handelingen van de Wet BIG.
Mag je zonder BIG-registratie medicatie geven?
Voor eenvoudige toedienvormen kan dat, mits je bekwaam bent en volgens het protocol werkt. Voor voorbehouden vormen zoals injecteren werk je in opdracht van een zelfstandig bevoegde en moet je aantoonbaar bekwaam zijn.
Wat als ik me niet bekwaam voel voor een injectie?
Dan doe je de handeling niet. Het uitgangspunt onbekwaam maakt onbevoegd geldt ook hier: bij twijfel geef je het aan bij de opdrachtgever of je werkgever en laat je je zo nodig eerst scholen.