De Wet BIG wijst een groep risicovolle handelingen aan als voorbehouden handelingen (artikel 36) en bepaalt wie ze mag uitvoeren. Sommige beroepen zijn zelfstandig bevoegd, andere zorgverleners voeren ze uit in opdracht. In alle gevallen geldt dat je bekwaam moet zijn om de handeling veilig uit te voeren.
De Wet BIG is voor veel zorgverleners een soort ver-van-mijn-bed-wet, tot het over voorbehouden handelingen gaat. Dan raakt het ineens je dagelijkse werk. Ik leg collega’s altijd uit dat de wet vooral twee dingen regelt: welke handelingen extra bescherming krijgen en wie ze onder welke voorwaarden mag doen.
Waarom de wet deze handelingen afschermt
De Wet BIG staat voor Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg. In artikel 36 heeft de wetgever een aantal handelingen aangewezen die zo risicovol zijn dat ze niet door iedereen mogen worden uitgevoerd. Ze zijn voorbehouden aan bepaalde beroepsgroepen. Het gaat om handelingen als injecties, catheterisaties, puncties, narcose en heelkundige handelingen. De reden is simpel: bij onjuiste uitvoering kan er ernstige schade ontstaan.
Zelfstandig bevoegd of in opdracht
De wet maakt onderscheid tussen twee groepen. Beroepen als arts, tandarts en verloskundige zijn voor bepaalde handelingen zelfstandig bevoegd: zij mogen de indicatie stellen en de handeling uitvoeren. Andere zorgverleners, zoals verpleegkundigen en verzorgenden IG, voeren voorbehouden handelingen uit in opdracht van een zelfstandig bevoegde. De hbo-verpleegkundige heeft inmiddels voor een aantal handelingen een zelfstandigere positie gekregen, maar ook dan geldt de eis van bekwaamheid onverkort.
De voorwaarden bij werken in opdracht
Werken in opdracht is niet vrijblijvend. De Wet BIG stelt voorwaarden: je moet bekwaam zijn, de opdrachtgever moet redelijkerwijs mogen aannemen dat je de handeling aankunt, en er moeten zo nodig afspraken zijn over toezicht en tussenkomst. Voor sommige beroepen en handelingen geldt functionele zelfstandigheid, wat betekent dat je de handeling zonder direct toezicht mag uitvoeren. Een opdracht van een bevoegde blijft dan wel nodig.
Bevoegd is niet bekwaam
Dit is het punt waar het op de werkvloer echt om draait. De Wet BIG regelt wie een voorbehouden handeling mag doen, maar bekwaamheid blijft altijd jouw eigen verantwoordelijkheid. Bevoegd op papier ben je snel, bekwaam word je pas door de handeling onder begeleiding vaak genoeg goed te doen. En bekwaamheid slijt: doe je iets een lange tijd niet, dan ben je in de praktijk niet meer bekwaam, ook al staat je bevoegdheid nog vast.
Wat er verandert en waarom dat je aangaat
De regels rond bevoegdheden staan niet helemaal stil. Zo is de zelfstandige bevoegdheid van de hbo-verpleegkundige de afgelopen jaren stap voor stap uitgebreid, en er zijn plannen geweest om de Wet BIG verder te moderniseren. Voor jou als professional is het belangrijkste dat je niet blindvaart op wat je ooit hebt geleerd, maar af en toe checkt wat er voor jouw beroep geldt. De grote lijn blijft altijd hetzelfde: bevoegdheid regelt de wet, bekwaamheid regel je zelf.
Wat dit betekent voor jou en je werkgever
In de praktijk zie je de Wet BIG terug in opdrachtafspraken, protocollen en een bekwaamheidsregistratie. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) let bij toezicht op of instellingen dit netjes geregeld hebben. Twijfel je of een handeling binnen jouw bevoegdheid en de afspraken van je werkgever valt, check dat dan en laat het vastleggen. Voor de precieze regels en actuele grenzen zijn de Wet BIG zelf en de overzichten van V&VN en de KNMG je bron.
De Wet BIG regelt wie een voorbehouden handeling mag doen, maar bekwaamheid blijft altijd jouw eigen verantwoordelijkheid.
Veelgestelde vragen
Wat regelt de Wet BIG precies rond voorbehouden handelingen?
De Wet BIG wijst in artikel 36 een groep risicovolle handelingen aan als voorbehouden en bepaalt wie ze mag uitvoeren: zelfstandig bevoegde beroepen zoals artsen, en andere zorgverleners die in opdracht werken en bekwaam zijn.
Wat is functionele zelfstandigheid?
Dat betekent dat je een voorbehouden handeling zonder direct toezicht of tussenkomst mag uitvoeren. Een opdracht van een zelfstandig bevoegde blijft wel nodig, en je moet net als altijd bekwaam zijn om de handeling veilig te doen.
Ben ik met een BIG-registratie automatisch bekwaam?
Nee. Je BIG-registratie en je bevoegdheid zeggen niets over of je een specifieke handeling nu veilig kunt uitvoeren. Bekwaamheid moet je zelf op peil houden en kunnen aantonen, want die slijt als je een handeling lang niet doet.