Bekwaamheid betekent dat je een handeling in de praktijk beheerst: je hebt de vaardigheid, de kennis en de juiste houding om haar veilig en verantwoord uit te voeren. Waar bevoegdheid gaat over wat je volgens je diploma en de wet mag doen, gaat bekwaamheid over of je het ook echt kunt. Bekwaam blijf je door de handeling regelmatig uit te voeren en je kennis bij te houden.
Bekwaamheid betekent dat je een handeling in de praktijk beheerst. Je hebt niet alleen de kennis, maar ook de vaardigheid en het vertrouwen om haar veilig uit te voeren. Het is een van de twee kernbegrippen uit de Wet BIG, samen met bevoegdheid, en juist het verschil daartussen levert op de werkvloer de meeste verwarring op.
Wat bekwaamheid inhoudt
Bekwaam ben je als je drie dingen op orde hebt: kennis, vaardigheid en de juiste houding. Kennis is weten hoe en waarom je iets doet. Vaardigheid is het daadwerkelijk kunnen uitvoeren, met je handen, bij een echte patiënt. Houding gaat over inschatten wanneer je iets wel of niet moet doen, en durven zeggen dat je iets niet beheerst. Pas als die drie samenkomen ben je bekwaam voor een handeling.
Belangrijk: bekwaamheid geldt per handeling. Je kunt uitstekend bekwaam zijn in het prikken van een infuus en tegelijk onvoldoende bekwaam om te katheteriseren omdat je dat al jaren niet deed. Bekwaamheid is dus geen algemeen stempel, maar iets wat je per taak bekijkt.
Het verschil met bevoegdheid
Bevoegdheid en bekwaamheid worden vaak door elkaar gehaald, maar ze betekenen iets anders. Bevoegd ben je op basis van je opleiding en je functie: je diploma geeft je het recht om bepaalde voorbehouden handelingen uit te voeren. Bekwaam ben je als je die handeling ook echt beheerst. Je kunt bevoegd zijn zonder bekwaam te zijn, bijvoorbeeld vlak na je diploma bij een handeling die je nog nooit zelfstandig deed. En je kunt niet bekwaam-genoeg blijven terwijl je papieren nog gewoon geldig zijn.
De Wet BIG is hier duidelijk over: een voorbehouden handeling uitvoeren mag alleen als je bevoegd bent en jezelf bekwaam acht. Beide moeten kloppen.
Wie bepaalt of je bekwaam bent
Voor een groot deel bepaal je dat zelf. De wet legt de verantwoordelijkheid bij jou als professional: jij schat in of je een handeling op dit moment veilig kunt uitvoeren. Dat klinkt vrijblijvend, maar het is juist een serieuze plicht. Voel je je onzeker, dan doe je de handeling niet, of niet zonder toezicht. Daarnaast objectiveren werkgevers bekwaamheid vaak met scholing, toetsing en een bekwaamheidsverklaring, zodat het niet alleen op je eigen gevoel berust.
Hoe je bekwaam blijft
Bekwaamheid slijt. Doe je een handeling lang niet, dan zakt je routine weg, ook al ben je nog steeds bevoegd. Een bekende vuistregel is dat je een handeling die je jaren niet uitvoerde niet zomaar bekwaam meer beheerst. Om bekwaam te blijven voer je risicovolle handelingen met enige regelmaat uit, volg je scholing en laat je je periodiek toetsen. In de praktijk is de eerlijkste vaardigheid vaak: op tijd aan de bel trekken als je merkt dat je iets kwijt bent geraakt.
Bekwaamheid in het dagelijks werk
Op een gewone dienst betekent bekwaamheid vooral bewust zijn van je eigen grenzen. Weet welke handelingen je routineus doet, welke je lang niet deed, en welke buiten je bekwaamheid vallen. Houd je scholing en aftekeningen bij, zodat je het kunt laten zien. En check bij twijfel over de regels altijd het protocol van je werkgever of de informatie van V&VN en het BIG-register.
Bevoegdheid krijg je met een diploma, bekwaamheid houd je alleen als je een handeling blijft doen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen bevoegd en bekwaam?
Bevoegd gaat over wat je volgens je diploma en de wet mag doen, bekwaam over of je de handeling ook echt veilig kunt uitvoeren. Je hebt beide nodig om een voorbehouden handeling zelfstandig te doen.
Wie bepaalt of ik bekwaam ben?
In de eerste plaats jijzelf: de Wet BIG legt de verantwoordelijkheid bij de professional om in te schatten of je een handeling veilig kunt uitvoeren. Werkgevers ondersteunen dat met scholing, toetsing en een bekwaamheidsverklaring.
Kan ik mijn bekwaamheid verliezen?
Ja. Bekwaamheid slijt als je een handeling lang niet uitvoert, ook al blijft je diploma geldig. Daarom houd je bekwaamheid bij door de handeling regelmatig te doen, scholing te volgen en je te laten toetsen.