Een verzorgende IG heeft geen zelfstandige bevoegdheid voor voorbehouden handelingen, maar mag ze wel uitvoeren in opdracht van bijvoorbeeld een arts of verpleegkundig specialist. Voorwaarde is dat je bekwaam bent: je hebt de kennis en de vaardigheid om de handeling veilig uit te voeren, en dat is aantoonbaar. Ben je niet bekwaam, dan hoor je de handeling niet te doen.
Verzorgenden IG doen op een gewone dienst een flink deel van de zorg, en daar zitten geregeld voorbehouden handelingen bij: injecteren, katheteriseren, een sonde verzorgen. De vraag die dan telt is of je bevoegd en bekwaam bent. Voor de verzorgende IG ligt dat net even anders dan voor een verpleegkundige, en het is goed om dat scherp te hebben.
Geen zelfstandige bevoegdheid, wel in opdracht
De Wet BIG kent een aantal beroepen een zelfstandige bevoegdheid toe voor voorbehouden handelingen, bijvoorbeeld artsen en verpleegkundig specialisten. De verzorgende IG hoort daar niet bij. Dat betekent niet dat je die handelingen nooit mag doen, maar dat je ze uitvoert in opdracht van iemand die er wel zelfstandig bevoegd voor is.
Die opdracht is niet zomaar een woord in het voorbijgaan. Degene die de opdracht geeft, moet ervan uit kunnen gaan dat jij bekwaam bent. En jij moet kunnen terugvallen op iemand als er iets misgaat. In de praktijk zijn daar afspraken over vastgelegd in protocollen en in het zorgdossier.
Bevoegd en bekwaam, wat is het verschil voor jou
Bevoegd betekent: mag ik dit. Als verzorgende IG haal je die bevoegdheid uit je diploma en uit de opdracht die je krijgt. Bekwaam betekent: kan ik dit veilig. Die bekwaamheid komt deels uit je opleiding, maar je moet hem ook bijhouden. Een handeling die je maanden niet hebt gedaan, kun je niet zomaar weer als vanzelf.
- Bevoegd: je diploma plus de opdracht van een zelfstandig bevoegde geven je de ruimte om de handeling te doen.
- Bekwaam: je hebt de handeling recent en goed genoeg uitgevoerd om hem veilig te kunnen.
Aantonen dat je bekwaam bent
Op de meeste plekken werk je met een bekwaamheidsregistratie of aftekenlijst. Daarin staat welke voorbehouden en risicovolle handelingen je mag doen en wanneer je bekwaamheid voor het laatst is afgetekend. Loopt zo’n aftekening af, dan hoor je de handeling niet zelfstandig te doen tot je hem opnieuw hebt laten zien. Ik weet dat het soms voelt als papierwerk, maar het is precies het bewijs waarop jij en je werkgever terugvallen als er ooit een vraag over komt.
Waar het in de praktijk misgaat
Het gaat meestal mis op twee punten. Het eerste is druk: de afdeling is druk en er is niemand anders, dus je doet een handeling waar je eigenlijk niet meer bekwaam in bent. Het tweede is een vage opdracht: je begint aan iets zonder dat helder is wie de opdracht heeft gegeven en op wie je terugvalt. In beide gevallen is nee zeggen de juiste keuze, hoe ongemakkelijk ook.
Twijfel je over wat je als verzorgende IG mag, kijk dan naar de afspraken en protocollen binnen je organisatie en naar de uitleg over voorbehouden handelingen van de Rijksoverheid en V&VN. Bij vragen over toezicht en veilige zorg is de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) het aanspreekpunt voor de kaders waarbinnen jouw organisatie moet werken.
Bekwaam blijven als verzorgende IG
Bekwaamheid is geen diploma dat je in de la legt en vergeet. Het is iets wat je actief bijhoudt. Zorg dat je de handelingen die bij jouw functie horen met enige regelmaat uitvoert, volg de scholing die je werkgever aanbiedt en laat je aftekening op tijd verlengen. Merk je dat een handeling niet lekker meer gaat, kaart dat dan aan bij je praktijkopleider voordat het een probleem wordt. Eerlijk zijn over waar je twijfelt hoort bij vakvrouwschap, het is geen zwakte. Uiteindelijk beschermt het je patiënt en jezelf.
Als verzorgende IG werk je in opdracht. De bevoegdheid krijg je erbij, de bekwaamheid houd je zelf in de gaten.
Veelgestelde vragen
Mag een verzorgende IG zelfstandig injecteren?
Injecteren is een voorbehouden handeling. Een verzorgende IG mag het uitvoeren in opdracht van een zelfstandig bevoegde, bijvoorbeeld een arts, en alleen als je aantoonbaar bekwaam bent. Een zelfstandige bevoegdheid zoals een arts die heeft, heb je als verzorgende IG niet.
Wat als ik een handeling lang niet heb gedaan?
Dan kan je bekwaamheid zijn weggezakt, ook al ben je nog bevoegd. Voer de handeling niet zelfstandig uit tot je hem opnieuw hebt geoefend of laten aftekenen. Bespreek dit met je leidinggevende of praktijkopleider.
Wie geeft mij de opdracht voor een voorbehouden handeling?
Meestal iemand met een zelfstandige bevoegdheid, zoals een arts, verpleegkundig specialist of verloskundige. In je organisatie is vaak in protocollen en in het zorgdossier vastgelegd hoe die opdracht loopt en op wie je terugvalt.